"Ongelovige Thomas had gnosis (het Griekse woord voor kennis, inzicht) van de onzichtbare, verborgen dingen, en hoefde daarom niet te geloven. Hij wist."
"Parallelen kabbala en joodse merkawamystiek: mysticus ervaart de weg die de ziel moet gaan om Gods Troonwagen (merkawa) te aanschouwen. Dit schouwen van het goddelijke vindt pas plaats na doorgang door de zeven hemelen en een toch langs de zeven peilszalen (heikhaloth), waar wachters de opstijgende ziel de doorgang proberen te beletten. De ziel kan deze slechts dan passeren als zij de juiste antwoorden weet. Door het uitspreken van bezwerend formules (wachtwoorden) en uiterst moeilijk namen voor iedere paleiszaal, kan men tot aanschouwing van het allerhoogste komen."
namen & wachtwoorden: denk aan de trance van het opnoemen van lettergrepen van God's naam in steeds wisselende vorm?
Volgens Philo van Alexandrië: "De eerste emanatie (uitstroming) van God is de logos, hier opgevat als 'het woord van God'. Vanuit de logos zijn er ook weer vele emanaties, die tussen het goddelijk en het aardse in zweven en aangeduid worden met 'engelen'."
"We zien Wijsheid hier als hypostase (verzelfstandiging) van een kracht van God. Dit is van essentieel belang voor een beter begrip van de gnosis. Niet God zelf schiep de wereld, maar een uit hem voortvloeiende kracht, hier 'wijsheid' genoemd."
Geest heeft in zichzelf de potentie van God-de-Vader en God-De-Moeder. Uit dit krachtenveld ontstaat de Zoon, soms ook aangeduid met Christos, met logos of met nous. Het is nu deze Zoonskracht die volgens de gnostici indaalde in de mens Jezus van Nazareth tijdens zijn doop. Daar werd Jezus tot Christus (gezalfde van het licht), tot logos (de intelligentie van de Vader/Moeder), tot nous (het bewustzijn van de Geest.
De gnosis van de Rozenkruisers is niet door de laatste Karthaar (de Kartharen noemden zichzelf de "pure" christenen) aan de eerste Rozenkruiser doorgegeven. Titel "Rozenkruisers": uit een geschrift uit 1406, ene Christian Rosenkreuz, zou geleefd hebben van 1378 tot 1484 en vanaf 1406 een reis naar het Midden-Oosten hebben gemakt waar hij bij Damascus, op dezelfde plaats waar Paulus zijn visioen kreeg, een soortgelijk verschijnsel heeft meegemaakt.
Geschrift uit 1459 verhandelt zijn "(al)chemische bruiloft"), dichtvorm, vol symboliek verhaalt van een reis van zeven dagen naar de alchemische bruiloft waar de Steen der Wijzen gevonden wordt. "wortels ver terug in de oudheid liggen en omschreven kan worden als de westerse occulte traditie" schrijft Christopher McIntosh. Wellicht wilde de Duitse Johann Valentin met zijn vrienden een mythe in het leven roepen. Geheime genootschappen zijn in die tijd in Duitsland zeer geliefd.
Francis Bacon wordt er nog al eens mee in verband gebracht.
Vrijmetselarij: herkomst lopen de meningen zeer uiteen. In 1376 duikt de naam voor het eerst op, mogelijk een samentrekking van "freestone mason", de bouwgildes.
Oude handschriften wijzen uit dat al rond 1390 voor de metselaarsgilden statuten bestonden. Deze openden met een aanroep van God, werden gevolgd door rijke historische legenden die bedoeld waren het vak meer aanzien te geven, vervolgden dan met de plicthen van de vakman en de voorschriften op zedelijk terrein en sloten met een kort dankgebed aan de "Opperste Bouwmeester van het Heelal".
24 juni 1717 wordt vaak als stichtingsdatum genoemd: op die dag verenigden zich in Londen vier loges tot een grootloge.
In de 18e eeuw bestaat de geschiedenis van de vrijmetselarij en d die van het Rozenkruis uit een soms onontwarbare kluwen van genootschappen, verenigingen en broederschappen die op diverse niveaus met elkaar gelieerd waren.
Theosofie: Helena Petrovna Blavatsky wordt in het algemeen als de grondlegster van de tehosofische leer beschouwd. Zeer omstreden figuur, maar de door haar geïnitieerde theosofische beweging heeft een nauwelijks te overschatten invloed gehad op de cultuur van de late negentiende en de vroege twintigste eeuw. Vergelijkt zeer veel: gigantische hoeveelheid woord- en beggripsvergelijkingen, een overrompelende hoeveelheid oude en nieuwe bronnen. Zowel bij Velntinus als in de metafysica van de Hebreeën als in de kabbala is de allerhoogste "ongestaltig". Philo noemt de schepper, de logos, de tweede God. Kabbalisten neomen de hoogste kracht Ain-Soph, dat "niets" betekent.
De kerkvaders hebben volgens HPB deze gnostische leringen proberen af te zwakken om daarvoor in de plaats christelijke dogma's op te bouwen die de waarheid geweld aandedn. Het allerlaatste redmiddel wat hen openstond was "vervalsing".
Volgens HPB: De duivel is een uitvinding van de kerkvaders die uit de gewone "schaduwzijde" het principe van de kwade kracht vormden en deze tot een gestalte maakten. Datzelfde geldt voor de slang. In plaats van vuige verleider is dit altijd het symbool voor wijsheid geweest.
De "eeuwige wet," stelt HPB, ontvouwt alles volgens een zevenvoudig beginsel.
Een van die mysteriën, schrijft HPB, is dat van de goddelijke hermafrodiet. Dit beeld komen we in vele culturen tegen en staat, volgens HPB, voor het diepe besef dat er voor de splitsing in mannelijk en vrouwelijk sprake moest zijn van een androgyne eenhoud: een God-de-Vader/God-de-Moeder. in die zin zou Adam ook niet als mannelijk persoon zijn bedoeld maar representatief zijn voor de totale mensheid. Jehova zag Blavatsky als een samengestelde naam die mannelijk leven en vrouwelijk leven betekent. Vanuit de androgyniteit ontstaan de geslachten. Volgens het boek Henoch is Adam nog androgyn. Het was Enos, de soon van Seth, die volgens HPB het eerste Ras was dat op de "huidige gebruikelijke manier is geboren uit man en vrouw". Volgelingen spraken graag over Christus als een avatar, maar de Oostenrijkse theosoof Rudolf Steiner had andere gedachten: de Christusindaling was eenmalig en uniek. Deze kwestie (de "kwestie Krishnamurti" was de definitieve breuk en vanaf die tijd heette de beweging van Steiner en diens volgelingen de Anthroposophie.
Vanuit de theosofische beweging een kerkelijke tak: de Vrij katholieke kerk.
